Eitt af helstu einkennum óhlutbundinna málverka í nútímamyndlist mætti kalla fjarveru þekkjanlegrar myndar. Óhlutbundin verk hafa verið kölluð þögul eða tóm: tæmd af augljósri frásögn, litum eða formum; tæmd að núllpunkti. Á slíkum punkti opnast möguleikar til merkingarsköpunar – og virks merkingarlesturs – sem hverfast um eiginleika málverksins og efnisleika þess og um skynjun, sköpunarferli og aðferðir málarans. Önnur leið til að hugsa um slík ferli er að beina sjónum að dýnamísku sambandi myndflatarins og hins neikvæða myndrýmis. Slík nálgun leiðir jafnframt í ljós að myndin – hin þekkjanlega mynd – er einungis fjarverandi í þeim skilningi að ummerki hennar eru virk í vitundinni og þeirri merkingarsköpun sem fjarvera hennar kveikir. Það er hið neikvæða myndrými sem ljær „pósitífunni“, þ.e. sköpulaginu sem birtist á myndfletinum, merkingu. Í fígúratífum verkum lesum við neikvætt myndrými sem bakgrunn í myndmáli verkanna. Sem lykilþáttur í óhlutbundnum verkum kallar það hins vegar á virka túlkun á óræðu markasvæði myndflatar og neikvæðs rýmis, á mörkum myndar og fjarveru hennar. Um leið verður ljóst hversu flókið það fyrirbæri er sem stundum er kallað „dýpt“ í málverki.

Á sýningunni Sjónhvörf / Event Horizon fer fram samræða verka eftir þrjá listamenn sem fást við óhlutbundna myndgerð, þeirra Huldu Stefánsdóttur, Sigrid Sandström og Marie Søndergaard Lolk. Sjónhvörf er íslenskt heiti fyrirbærisins „event horizon“ sem er eins konar yfirborð svarthola, markasvæðið þar sem togkraftur svarthola nær þeim styrkleika að gleypa ljós. Íslenska hugtakið er lýsandi fyrir atburðinn sem verður þegar sýnilegt efni (sem geislar ljósi) hverfur sjónum; hvörfin sem verða þegar efnið umbreytist, þéttist í tóm svartholsins. „Event horizon“ vísar einnig til rannsóknarverkefnis sem leiddi nýlega til birtingar fyrstu ljósmyndarinnar af svartholi. Hvernig er hægt að myndgera tóm? Myndin reynist vera tæknilega samsett afurð úr niðurstöðum margra sjónauka og á henni birtast skilin sem dálítið loðinn, gulrauður baugur umhverfis op sem einnig má sjá sem stóran, svartan punkt. Sjónmál svartholsins er fólgið í hinum sýnilegu fyrirbærum (þar á meðal væntanlega svokölluðu „hulduefni“) á sviðinu þar sem svartholið hefur náð á þeim tangarhaldi. Þannig orkar ljósmyndin tvímælis: líta má á ljósbauginn sem neikvæða rýmið sem gerir kleift að sjá „myndina“, það er að segja sjálft svartholið. Á hinn bóginn höfum við óneitanlega tilhneigingu til að sjá þennan baug – yfirborð svartholsins – sem jákvæða mynd á svörtum grunni og svartholið sjálft sem andhverfuna, eða hið neikvæða rými. Þessi virkni ljósmyndarinnar talar á ýmsan hátt beint inn í viðfangsefni Huldu, Sigrid og Marie á sýningunni.

Í verkum sínum fást listamennirnir þrír við sjónhvörf í þeim skilningi að myndmálið býr á mörkum hins sýnilega, á mörkum myndar og hvarfs hennar. Aðferðir þeirra fela í sér merkingartöf, undanfærslu, viðspyrnu, tilfærslu og umsnúning. Endurtekning og speglun knýja myndmál út í sýningarrýmið. Skil milli myndar, myndflatar og bakgrunns/undirlags, milli frummyndar og eftirmyndar, milli verks og umlykjandi rýmis eru óljós og margræð. Í yfirfærðri merkingu mætti hugsa sér svartholið sem núllpunktinn – tómið sem togar, hið fullkomna neikvæða rými sem gefur öllu merkingu, þótt það komi ekki síst í hlut áhorfandans að átta sig á hver hún er eða gæti verið. Starf listamannanna gerist við sjónhvörfin þar sem sýnileg teikn staðfesta brotakennda tilvist sína um leið og þau eru við það að hverfa sjónum.

Anna Jóa