Liðnar sýning
Rósa Gísladóttir
Medium of Matter
19 janúar – 23 febrúar, 2019
Veggirnir eru hvítir, gólfin ljós. Birtan óræð.
Salir rýmisins eru þrír. Eða eru þeir tveir? Sem flæða hver með öðrum saman í einn?
Verkin í rýminu eru fjögur. Eða eru þau sautján? Mögulega bara tvö?
Efniviður verkanna er af tvennum toga. Á vegg og á gólfi eru léttir strúktúrar sem leiða athyglina út í óefniskennt rýmið, strúktúrar úr lifandi trjávið sem endurvarpa birtunni áfram og út á veggina, yfir gólfið, af hendingu á sjálfa sig, eins og þeir séu á hreyfingu, tifi. Á öðrum vegg og á borði í yfirstærð eru hins vegar áleitin þung form sem draga athyglina að eigin massa inn í dautt steinefnið. Léttu strúktúrarnir leita til himins eða út úr rýminu með óskilgreindu togi sem ávarpar endaleysi og ómarkvissa forvitni, ráðgátu stjarnanna á himninum. Þungu formin vísa inn á við og birtuvarp mótar djúpa skugga á yfirborði þeirra, skugga sem gefa í skyn að hér hafi verið meira efni áður, nú brottnumið svo nákvæmlega þetta form verði eftir, þessi svipur.
Samspil birtu og efnis í rýminu dregur svo fram frekari birtingarmyndir á þrívíðum verkum eða skúlpturum myndlistarmannsins Rósu Gísladóttur í yfirveguðu umhverfi BERG Contemporary við upphaf nýs árs. Ljósið er hér bæði af náttúrulegum toga, inn um glugga í síbreytilegri stigmögnun dagsbirtu og myrkurs sem einkennir árstímann, og af manngerðum toga með stýrðri og stöðugri lýsingu; það verður órjúfanlegur hluti af birtingu efnisins. Verk Rósu leika á margvíslegt viðmót gagnvart skynjun í rými, með snertiflöt við bundnari listgrein arkitektúrs. Persónuleg upplifun á sjónrænum þáttum forms eða strúktúrs skarast við snertiskynræna þætti efniskenndrar áferðar, auk margáttaðrar birtunnar sem á jafnvel síðasta orðið gagnvart sýnileika efnisins hverju sinni. Þannig virðast þung formin öðlast enn meiri þyngd og dulúð við óbeina birtu að utan eða að neðan, og léttir strúktúrarnir verða enn stökkari við skarpa lýsinguna sem beint er á þá. Íbúandi eiginleikum hins ólíka efniviðar virðist beitt á rökrænan hátt, með tilvísun í listsögulega tengingu við byggingarlist og höggmyndalist, forngríska klassík og rússneska konstrúktívista, sterk form og einlæg. En er það svo þegar betur er að gáð? Er yfirleitt hægt að ætla efniviði, lifandi tré eða dauðum steini, að hafa íbúandi rödd eða merkingu? Ef svo er, er hér snúið ofurlítið upp á hlutina, leikið með það sem í fyrstu virðist vera, en er svo kannski eitthvað annað þegar betur er að gáð. Rétt eins og tíminn sé gripinn og blásið í hann til að þjappa rýminu saman eða víkka það út.
Verkunum Umsnúinn spírall (Distorted Spiral) I og II er tyllt niður í rúmgóðan sal þar sem þau grípa út í óefniskennt rýmið, pota í og kveikja á umlykjandi rafeindum andrúmsloftsins, vísa út frá sér í heim hugmynda í formi strúktúra sem hanga saman á ósennilegan hátt, rétt eins og óbyggður turn Vladimirs Tatlin, Minnisvarði hins þriðja alþjóðlega (Monument to the Third International) frá upphafi 20. aldar. Turni Tatlins var hins vegar ætlað að vera byggður úr járni, með rustalegum frágangi grófra bolta og logsoðinna samsetninga, en þessir turnar eru úr ofurfínlegum viðarsköftum úr nánast hvítri ösp. Formið vex á lífrænan hátt fyrir augunum á höfundi þess og samsetningar eru valdar af gaumgæfni; sköftin ýmist söguð þvert fyrir eða ydduð þannig að myndi beittan enda, sums staðar þannig að margar línur standa út úr litlum punkti, annars staðar þannig að vísi skáhallandi út í loftið eða niður í gólf. Yfirborðið er fágað svo rétt mótar fyrir fínlegum æðum í gegnheilu trénu.
Verkið Það sem aldrei ætti að vera (What Should Never Be) samanstendur af sex formum úr gifsi sem fest eru upp á vegg. Heildin les sig eins og efnismikil lágmynd, með hugrenningatengsl við vöggu evrópskrar siðmenningar við Miðjarðarhafið, svo sem hofin á Akrópólishæð í Aþenu eða myndskreytingar rómverskra baðhúsa. Hinar fornu lágmyndir voru hins vegar úr gegnheilum marmara eða öðrum náttúrusteini, en þessi verk eru steypt í silíkonmót þar sem formið opinberast í raun ekki fyrr en það fæðist, þegar það er tekið úr mótinu. Myndir formanna eiga sér engan stað í viðurkenndu táknmáli klassísisma en skrifa órætt mál sem krefur áhorfandann um virka þátttöku og athygli í leit að skilningi. Silkimött áferð steyptu gifsmyndanna býður upp á allt annars konar samspil við umhverfið en hrátt yfirborð kaldra tilhogginna marmarasteina undir suðrænni sól. Afbyggt útsýni (Deconstructed View) snýr á sama hátt upp á listrænar tilvísanir í tilraunakennda gluggasetningu á heimili arkitektsins Konstantíns Melnikov í miðborg Moskvu. Loks minna sumir smærri skúlptúrarnir í verkinu Minningabrot (Fragments of Memory) á fornleifauppgröft í Pompeii en aðrir á íhluti úr stóriðnaði. Í báðum verkunum er um að ræða „gamalt“ efni, tré og stein, sem í höndum listamannsins stígur inn í nútímann á áleitinn hátt og krefst nánari íhygli um formið í sjálfu sér, efnið í sjálfu sér, þar sem gluggarammarnir varpa skugga á innvegg án útsýnis, og munirnir standa á óvenjulega hárri borðplötu með skuggavarpi að neðanverðu.
Efniskennd og birtuviðbragð verka Rósu Gísladóttur á sýningunni Medium of Matter leiðir þau – gagnstætt formi þeirra – inn á slóðir hins ljóðræna, þar sem alþjóðlegu tungumáli klassísisma og konstrúktívisma er hnikað fyrir staðbundna og margræða tjáningu sem ávarpar bæði skynrænt handverk og vitrænan skilning.
Guja Dögg Hauksdóttir
Salir rýmisins eru þrír. Eða eru þeir tveir? Sem flæða hver með öðrum saman í einn?
Verkin í rýminu eru fjögur. Eða eru þau sautján? Mögulega bara tvö?
Efniviður verkanna er af tvennum toga. Á vegg og á gólfi eru léttir strúktúrar sem leiða athyglina út í óefniskennt rýmið, strúktúrar úr lifandi trjávið sem endurvarpa birtunni áfram og út á veggina, yfir gólfið, af hendingu á sjálfa sig, eins og þeir séu á hreyfingu, tifi. Á öðrum vegg og á borði í yfirstærð eru hins vegar áleitin þung form sem draga athyglina að eigin massa inn í dautt steinefnið. Léttu strúktúrarnir leita til himins eða út úr rýminu með óskilgreindu togi sem ávarpar endaleysi og ómarkvissa forvitni, ráðgátu stjarnanna á himninum. Þungu formin vísa inn á við og birtuvarp mótar djúpa skugga á yfirborði þeirra, skugga sem gefa í skyn að hér hafi verið meira efni áður, nú brottnumið svo nákvæmlega þetta form verði eftir, þessi svipur.
Samspil birtu og efnis í rýminu dregur svo fram frekari birtingarmyndir á þrívíðum verkum eða skúlpturum myndlistarmannsins Rósu Gísladóttur í yfirveguðu umhverfi BERG Contemporary við upphaf nýs árs. Ljósið er hér bæði af náttúrulegum toga, inn um glugga í síbreytilegri stigmögnun dagsbirtu og myrkurs sem einkennir árstímann, og af manngerðum toga með stýrðri og stöðugri lýsingu; það verður órjúfanlegur hluti af birtingu efnisins. Verk Rósu leika á margvíslegt viðmót gagnvart skynjun í rými, með snertiflöt við bundnari listgrein arkitektúrs. Persónuleg upplifun á sjónrænum þáttum forms eða strúktúrs skarast við snertiskynræna þætti efniskenndrar áferðar, auk margáttaðrar birtunnar sem á jafnvel síðasta orðið gagnvart sýnileika efnisins hverju sinni. Þannig virðast þung formin öðlast enn meiri þyngd og dulúð við óbeina birtu að utan eða að neðan, og léttir strúktúrarnir verða enn stökkari við skarpa lýsinguna sem beint er á þá. Íbúandi eiginleikum hins ólíka efniviðar virðist beitt á rökrænan hátt, með tilvísun í listsögulega tengingu við byggingarlist og höggmyndalist, forngríska klassík og rússneska konstrúktívista, sterk form og einlæg. En er það svo þegar betur er að gáð? Er yfirleitt hægt að ætla efniviði, lifandi tré eða dauðum steini, að hafa íbúandi rödd eða merkingu? Ef svo er, er hér snúið ofurlítið upp á hlutina, leikið með það sem í fyrstu virðist vera, en er svo kannski eitthvað annað þegar betur er að gáð. Rétt eins og tíminn sé gripinn og blásið í hann til að þjappa rýminu saman eða víkka það út.
Verkunum Umsnúinn spírall (Distorted Spiral) I og II er tyllt niður í rúmgóðan sal þar sem þau grípa út í óefniskennt rýmið, pota í og kveikja á umlykjandi rafeindum andrúmsloftsins, vísa út frá sér í heim hugmynda í formi strúktúra sem hanga saman á ósennilegan hátt, rétt eins og óbyggður turn Vladimirs Tatlin, Minnisvarði hins þriðja alþjóðlega (Monument to the Third International) frá upphafi 20. aldar. Turni Tatlins var hins vegar ætlað að vera byggður úr járni, með rustalegum frágangi grófra bolta og logsoðinna samsetninga, en þessir turnar eru úr ofurfínlegum viðarsköftum úr nánast hvítri ösp. Formið vex á lífrænan hátt fyrir augunum á höfundi þess og samsetningar eru valdar af gaumgæfni; sköftin ýmist söguð þvert fyrir eða ydduð þannig að myndi beittan enda, sums staðar þannig að margar línur standa út úr litlum punkti, annars staðar þannig að vísi skáhallandi út í loftið eða niður í gólf. Yfirborðið er fágað svo rétt mótar fyrir fínlegum æðum í gegnheilu trénu.
Verkið Það sem aldrei ætti að vera (What Should Never Be) samanstendur af sex formum úr gifsi sem fest eru upp á vegg. Heildin les sig eins og efnismikil lágmynd, með hugrenningatengsl við vöggu evrópskrar siðmenningar við Miðjarðarhafið, svo sem hofin á Akrópólishæð í Aþenu eða myndskreytingar rómverskra baðhúsa. Hinar fornu lágmyndir voru hins vegar úr gegnheilum marmara eða öðrum náttúrusteini, en þessi verk eru steypt í silíkonmót þar sem formið opinberast í raun ekki fyrr en það fæðist, þegar það er tekið úr mótinu. Myndir formanna eiga sér engan stað í viðurkenndu táknmáli klassísisma en skrifa órætt mál sem krefur áhorfandann um virka þátttöku og athygli í leit að skilningi. Silkimött áferð steyptu gifsmyndanna býður upp á allt annars konar samspil við umhverfið en hrátt yfirborð kaldra tilhogginna marmarasteina undir suðrænni sól. Afbyggt útsýni (Deconstructed View) snýr á sama hátt upp á listrænar tilvísanir í tilraunakennda gluggasetningu á heimili arkitektsins Konstantíns Melnikov í miðborg Moskvu. Loks minna sumir smærri skúlptúrarnir í verkinu Minningabrot (Fragments of Memory) á fornleifauppgröft í Pompeii en aðrir á íhluti úr stóriðnaði. Í báðum verkunum er um að ræða „gamalt“ efni, tré og stein, sem í höndum listamannsins stígur inn í nútímann á áleitinn hátt og krefst nánari íhygli um formið í sjálfu sér, efnið í sjálfu sér, þar sem gluggarammarnir varpa skugga á innvegg án útsýnis, og munirnir standa á óvenjulega hárri borðplötu með skuggavarpi að neðanverðu.
Efniskennd og birtuviðbragð verka Rósu Gísladóttur á sýningunni Medium of Matter leiðir þau – gagnstætt formi þeirra – inn á slóðir hins ljóðræna, þar sem alþjóðlegu tungumáli klassísisma og konstrúktívisma er hnikað fyrir staðbundna og margræða tjáningu sem ávarpar bæði skynrænt handverk og vitrænan skilning.
Guja Dögg Hauksdóttir