Í vísindaskáldsögunni Neuromancer frá árinu 1984, má finna þá fullyrðingu að framtíðin sé hér nú þegar, henni sé bara ekki mjög jafnlega dreift. Í téðri skáldsögu kemur hugtakið netheimur (e. cyberspace) einnig fram í fyrsta sinn, sem jafnvel mætti lýsa sem félagslega samþykktri ímyndun fólks á fyrirbæri sem það getur ekki snert, rými sem að það hefur ekki getað gengið inn í fyrr en nú (til dæmis með tilkomu metaverse), og á um margt sér ýmsar hliðstæður í verkum Þórdísar Erlu Zoëga. Á sýningu hennar í BERG Contemporary er að finna þrívíð ljósaverk, fræstar lágmyndir, rafknúna skúlptúra, leik að samsetningum og endurvarpi, allt eins konar efnislega endurspeglun á óáþreifanlegri veröld sem við dveljum í á hverjum degi, án þess að okkur þyki það nokkuð tiltökumál.

Í titilverki sýningarinnar, Spaced Out, bregst rafknúinn broskall við hreyfingum gesta. Með hjálp vélræns arms myndast brosið, aftur og aftur, og undirstrikar þannig tilhneigingu okkar til að tjá flóknar tilfinningar með einföldu lyndistákni, sem getur í senn táknað einlæga gleði og hæglætis ofríki (e. passive aggression), allt eftir því hver á í hlut og af hvaða kynslóð hann tilheyrir. Í skrifuðu máli, svo sem tölvupóstum, eiga tilfinningaleg blæbrigði samskipta auðvelt með að skolast til, og vert að minnast þess að myndlestur tákna er háður reynsluheimi hverrar manneskju fyrir sig, líkt og listrýnirinn John Berger hefur bent svo réttilega á í skrifum sínum. Í netheimum erum við svipt lykt, bragði, snertingu og heyrn, svo úr verður gjörningur sem byggist frekar á vandlegri ígrundun, þar sem framsetningin á okkur sjálfum byggist jafnvel frekar á að setja fram réttu ljósmyndina, eða skoðunina. Við reynum að stjórna því sem aðrir sjá, og um leið og möguleikarnir til þess að tengjast hvoru öðru verða fjölbreyttari, er ekki þar með sagt að við náum sterkari tengslum við hvort annað.

Í verkinu On the grid gefst gestum sýningarinnar tækifæri til að spegla sig í hvor öðrum, og sameina þannig ásýnd sína í gegnum glerskúlptúr sem virkar jafn speglandi og endurvarpandi í senn. Verkið ber óhjákvæmlega með sér skírskotanir í stóra bróður, söguna af Narcisussi, og algrímskar auglýsingar, en í lágmyndum Þórdísar Erlu má þar að auki sjá áðurnefndan broskall skjóta upp kolli á síendurtekin hátt. Smágert tákn sem var upprunalega hannað fyrir líftryggingafélag í Bandaríkjunum á sjöunda áratug síðustu aldar, sem eins konar velvildar og vináttutákn í kapítalískum tilgangi. Til þess að áhorfendur megi svo spegla sig í hvor öðrum er nauðsynlegt að stíga inn í hnitalínurit, eitt megineinkenna verka Þórdísar, sem byggjast oftar en ekki á samhverfu og formfegurð. Formgerð og titill verksins On the grid vísar að jöfnu til sólfangara sem og frum-framsetningar netheima, þar sem grafísk endurvörpun upplýsingabanka er alltumlykjandi í skipulögðu ímynduðu rými. Svokallaður off the grid lífsstíll á svo líklega aldrei meira erindi við jarðbúa en einmitt nú, í ljósi yfirvofandi loftslagsvár, betra aðgengis að sólföngurum til einkanota og þrá fólks eftir fjölbreytilegri lifnaðarháttum, laust undan oki erlendra orkufyrirtækja. Hugtakið off the grid er þar að auki oft notað yfir þá sem kjósa að dvelja sem hálfgerðir útlagar samfélags okkar, án þess að hægt sé að rekja slóðir þeirra og standa fyrir utan hefðbundin kapítalísk gildi. Í netheimum, On the grid, er allt rekjanlegt, og jafnvel net-tröll neyðast til að horfast í augu við eldri eigin skoðanir að lokum. Af þessu má leiða að framtíð okkar on the grid sé mun dreifðari og í fastari skorðum en við höfðum upprunalega gert ráð fyrir.

Í innri sal rýmisins má svo líta sjónræna könnun Þórdísar Erlu á okkar eigin tilvist í tengslum við náttúruna á stafrænni öld, þar sem prentuðum verkum úr sandblásnu plexigleri hefur verið raðað í ýmsar samsetningar. Litbrigði verkanna eiga uppruna sinn í bjöguðum lagermyndum (e. stock photos) af internetinu, þar sem handhægara getur reynst að sækja fegurð náttúrufyrirbæra í hafsjó frírra ljósmynda, frekar en að reyna að fanga hana með eigin leiðum. Í gegnum endurvarp, einfaldar formgerðir og hálfgegnsæi verkanna varpar Þórdís Erla skýru ljósi á fyrirbæri sem er stærra en við sjálf, og mætti jafnvel lýsa sem stikluhlutum (e. hyperobjects). Slík fyrirbæri eiga sér stað á svo yfirgripsmiklum tíma og rúmi að það reynist manneskju erfitt að henda reiður á, og mætti líkja við upplifun okkar af loftlagsvánni. Við getum lesið í tölulegar upplýsingar um fyrirbærið, skoðað myndir af bráðnandi ísjökum og jafnvel fullkomlega mynduð náttúrufyrirbæri á tölvuskjá. En á þennan hátt verðum við með stafrænni notkun okkar partur af einhverju sem er miklu stærra en við sjálf.

Texti: Kristína Aðalsteinsdóttir