ÞAR SEM VIÐ ERUM

Er tímaflakk mögulegt í málverki? Situr fortíðin alltaf eftir í núinu?

Málverk Kees Visser og John Zurier kallast á að mörgu leyti. Þeir mála abstrakt litaflæmismálverk, sem samanstanda af mörgum lögum. Þó er skýr munur á verkum hvors fyrir sig og aðferðir listamannanna ólíkar.

„Málverkið vinnur gegn kakófóníu heimsins“ segir John þegar ég spyr um þýðingu málverksins.
„Í málverkinu getur eitthvað og ekkert verið til samtímis, hlið við hlið, á sama stað og tíma, án þess að skyggja á eða eyðileggja hvert annað.“


Tíminn í málverkinu
Verk Johns vekja sterka tilfinningu um tíma. Titlarnir undirstrika þá upplifun. Tíminn sem minning, eða tilfinning. Eins og listamaðurinn vilji fanga augnablik, með miðli sem krefst tíma. „Líðandi stund er hér og nú. Hún líður hjá á ógnarhraða. Svo hratt að við missum yfirleitt af henni. Þegar ég mála reyni ég að veita henni athygli og hvað gerist þegar núið virðist líða hægar.“
Málverk Johns eru létt, lögin eru þunn og í vinnuferlinu fjarlægir hann sum þeirra áður en hann heldur áfram. Útkoman er verk þar sem ferlið skín í gegn og áferð strigans líka. Létt og ljós.

„Kees er alltaf á leiðinni áfram, en ég leita í fortíðina,“ segir John þegar við hittumst þrjú og spjöllum saman yfir kaffibolla. Hann á við að Kees bætir sífellt við lögum en fjarlægir þau ekki, eins og John gerir. Þannig verður til þyngd í verkum Kees. Mörg lög sem leggjast hvert ofan á annað gera myndflötinn skúlptúrískan, þegar málningin þornar myndar hún áferð sem minnir um margt á mosa á trjáberki.


Æðruleysi gagnvart málverkinu
Þá rifjast upp fyrir mér áhrifavaldar Kees sem hann hafði sagt mér frá þegar ég heimsótti vinnustofu hans nokkrum dögum áður. Ritgerðasöfnin Silence eftir John Cage og Against interpretation eftir Susan Sontag. Hann nefndi einnig Zen-búddisma, þar sem áhersla er lögð á innsæi og núvitund. „Ég dæmi ekki,“ sagði hann. „Tek hlutunum eins og þeir gerast.“ Heldur áfram. Næsta lag.

Ég hafði einnig spurt hann um áhuga á stærðfræði, þegar ég virti fyrir mér eldri verk hans, spírala og kerfisbundnar litasamsetningar. Hann sagðist ekki vera stærðfræðingur. „Ég er ekki systematical, ég er meira methodical“ útskýrir hann. Munurinn er kannski fólginn í afstöðu í upphafi, hann aðhyllist ekki kerfi heldur aðferð. Leggur ekki beinlínis upp með plan, nema það að fylgja aðferð, sem kemur til hans með ólíkum leiðum.


Minningar í málverkinu og minningar um málverk
John segir að minningar séu brotakenndar og þannig birtist þær einnig í verkum hans og vinnu. „Hvert augnablik felur í sér minningar af liðnum augnablikum. Fyrst er litur það eina sem ég skynja, svo kemur önnur skynjun inn, minning um hlut, hugsun, lykt, upplifun eða tilfinningu sem bar sama lit, eða smitaðist af fyrstu skynjuninni. Þetta hægir á innri upplifun minni af tímanum og smám saman púslast saman minningar úr brotum.“
John segir að það sama gildi um pensilstrokur, þær beri með sér minningar af öðrum pensilstrokum, öðrum málverkum. „Því fleiri málverk sem ég hef í huga mér því fleiri minningar eru geymdar.“

John segir að með því að vinna með ljós, liti og pensilstrokur leitist hann við að gera verkið einstakt og – einfaldlega – að því sem það er. „Því nákvæmara sem ég get unnið það því dýpra verður það. Þá á ég við tilfinningalega dýpt. Ég skynja þessa dýpt sem tíma frekar en rúmfræðilega dýpt. List er ófyrirsjáanleg og tíminn leysist upp í litum eins og litarefni í lími eða olíulitir í þynni.“


Rammi / tálmar málverksins
Litirnir í verkum Kees eru mettaðri (e. more saturated). En hvaðan koma þeir? Kees segir ekkert þegar ég spyr hann, stendur bara upp, gengur að bókahillu og dregur fumlaust fram handbók. Íslenskar fléttur eftir Hörð Kristinsson frá árinu 2016. „Þetta er frábær litaskrá,“ segir Kees og réttir mér bókina. Hún er uppfull af post-it miðum og skrásetningum.

Áður en Kees hefst handa við að mála sker hann út ramma, sem hann notar sem skapalón til að verja útlínur flatarins. Verkin sem í fljótu bragði, við fyrstu sýn, virðast kannski einlitir rétthyrningar, eru það alls ekki. Þú þarft ekki nema að horfa á verkið í nokkrar sekúndur til að sjá að það er eitthvað „bogið“ við þau. Tvíræðni, ambiguity, er orðið sem Kees notar þegar hann ræðir um mikilvægi formsins í verkunum sínum. „Það kemur í veg fyrir að þú skiljir eitthvað í raun og veru.“

En skapalónið hefur afleidd áhrif á útkomuna, bæði áferð hennar og lit. Ystu kantarnir eru fínkornóttari, sem eykur þrívíddarupplifun áhorfandans. Elsta lagið myndar þunna línu við ystu brún, sem kemur í ljós þegar verkið er losað af vinnuborðinu, og minnir okkur á að fortíðin sleppur alltaf í gegn á einhvern hátt. Jafnvel í núvitund.


Endurtekning – minni – innsæi
John og Kees eru sammála um að þeir hugsi ekki beinlínis þegar þeir mála og hvorugur leitast við sjálfstjáningu. Þeir nota innsæið, líkamsminnið og endurtekninguna. Þeir vita hvað þeir eru að gera, án þess að hugsa um það. Þeir þekkja leiðina, sína eigin leið, þeir hafa stikað hana sjálfir. Kees með aðferð sem hann hefur þróað gegnum listferil sinn, John í leit að síhverfandi augnablikum með pensilstrokum sem ganga aftur.

Halla Þórlaug Óskarsdóttir