Liðnar sýning
Katrín Elvarsdóttir
Leitin að sannleikanum
11 maí – 3 ágúst, 2018
Ljósmyndin er sá miðill sem Katrín Elvarsdóttir hefur valið til að fjalla um áleitnar spurningar um upplifun okkar í tíma og rými, minningar og óljós mörk hins ímyndaða og hins raunverulega. Katrín hefur á síðustu fimmtán árum unnið sér sess sem einn fremsti ljósmyndari landsins og átt ríkan þátt í að breyta viðhorfi til ljósmyndunar sem listmiðils hér á landi. Katrín hefur haldið einkasýningar víða, bæði hér á landi og erlendis, m.a. í Gerðarsafni í Kópavogi 2016 og á Listasafni Reykjavíkur árið 2010. Á síðustu árum hafa verk hennar líka verið sýnd á fjölda samsýninga, meðal annars í Martin Asbæk Gallery í Kaupmannahöfn 2017 og Hillyer Art Space í Washington D.C. 2014. Á þessu ári tekur Katrín meðal annars þátt í sýningum í Vínarborg, Seoul og Helsinki. Katrín hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir verk sín og var árið 2009 tilnefnd til Deutsche Börse Photographic Prize. Síðastliðið haust tók hún á móti hinum viðurkenndu EIKON-verðlaunum í Vínarborg.
Sýningin í BERG Contemporary nefnist Leitin að sannleikanum og í henni fjallar Katrín bæði um óljós mörk ímyndunar og veruleika og um það hvernig minningar okkar eiga það til að fjarlægast raunveruleikann hægt og rólega þar til eitthvað í umhverfinu – óvænt snerting við efni, sjónhending eða hljóð – verður til þess að vekja hið liðna til lífsins. Á þannig stundum yfirtekur hið liðna líkamann og allt verður ljóslifandi eitt augnablik áður það hverfur á ný og samlagast frásögninni um okkar eigið líf.
Ljósmyndir af hvítum styttum sem ber við bláan himin og gróðursælt rjóður eru sprottnar af þess háttar endurfundum fortíðar og samtíma og eru teknar á tuttugu ára tímabili (1998–2018) á æskuslóðum Katrínar á Ísafirði og í Tungudal. Höggmyndirnar eftir Martinus Simson (f. 1886), danskan myndhöggvara, ljósmyndara og sirkustrúð, drógu Katrínu til sín í hvert sinn sem hún sótti bæinn heim og mátaði veruleikann við minningarnar. Hún minnist þess hvernig hún sem barn virti fyrir sér hvítar stytturnar sem stóðu stoltar en berskjaldaðar í sundfötum og störðu djúpt inn í tómið, líkt og manneskjur í álögum. „Kannski var þetta fyrsta upplifun mín af list,“ segir Katrín.
Í verkum Katrínar líður tíminn áfram líkt og í draumi, leiksvið fortíðarinnar rennur saman við nútímann og hið kunnulega fær á sig annarlegan blæ. Þetta sjáum við bæði í ljósmyndum hennar af höggmyndum Martinusar og ekki síður í myndbandsverkinu Solar Eclipse Shadow þar sem fylgst er með því hvernig annarleiki náttúrunnar verður allt að því áþreifanlegur við ákveðnar aðstæður. Þetta verk felur í sér sterka vísun í upphafsár ljósmyndunar þegar mikil áhersla var lögð á að fjalla um ljósmyndina sem bæði menningarlega afurð og sem fyrirbrigði sem væri skapað af náttúrunni, ekki ósvipað og fagurlega skapaður þörungur eða laufblað. Þannig minnir verkið okkur á uppruna ljósmyndunar og það hvernig ljósmyndin sjálf tilheyrir bæði hinum ytri og hinum innri veruleika.
Á sýningunni í BERG Contemporary vinnur Katrín áfram með viðfangsefni sem hún lagði grunn að í þremur ljósmyndaseríum og bókverkum á árunum 2008–2016. Í nokkrum sterkum ljósmyndum má sjá hvernig tjöld af ýmsu tagi sveipa hversdagslega hluti ákveðinni dulúð og endurspegla hvernig okkar nánasta umhverfi getur tekið á sig framandi og óraunverulega mynd. Þannig vaknar innra með okkur tilfinning fyrir því að á bak við hið kunnuglega sé að finna flóknari og margslungnari veröld sem á hverri stundu getur umbreytt því hversdagslega í óraunverulegan heim þar sem hið raunverulega og hið ímyndaða fléttast saman í eina órjúfanlega heild.
Verk Katrínar falla vel að hugmyndastraumum sem hafa verið áberandi innan norrænnar samtímaljósmyndunar á síðustu tíu til tólf árum og má kenna við ljóðrænan frásagnarhátt. Viðfangsefni ljósmyndarans hverfist þá oftar en ekki um ljóðræn augnablik þar sem upplifun einstaklingsins verður ekki svo auðveldlega skilin frá þeim raunveruleika sem stendur utan við einstaklinginn sjálfan. Ljósmyndirnar fela ekki aðeins í sér upplýsingar um hinn ytri veruleika heldur miðla þær einnig sterkri ljóðrænni tilfinningu fyrir heiminum og upplifun bæði hugar og líkama af gangi tímans. Leitin að sannleikanum snýst þannig um það hvernig við mætum veruleikanum og hvernig þessi leit, sem hefst strax í bernsku, mótar sýn okkar á heiminn og upplifun okkar af því að vera líkamar í heimi efnis og minninga.
Sigrún Alba Sigurðardóttir
Sýningin í BERG Contemporary nefnist Leitin að sannleikanum og í henni fjallar Katrín bæði um óljós mörk ímyndunar og veruleika og um það hvernig minningar okkar eiga það til að fjarlægast raunveruleikann hægt og rólega þar til eitthvað í umhverfinu – óvænt snerting við efni, sjónhending eða hljóð – verður til þess að vekja hið liðna til lífsins. Á þannig stundum yfirtekur hið liðna líkamann og allt verður ljóslifandi eitt augnablik áður það hverfur á ný og samlagast frásögninni um okkar eigið líf.
Ljósmyndir af hvítum styttum sem ber við bláan himin og gróðursælt rjóður eru sprottnar af þess háttar endurfundum fortíðar og samtíma og eru teknar á tuttugu ára tímabili (1998–2018) á æskuslóðum Katrínar á Ísafirði og í Tungudal. Höggmyndirnar eftir Martinus Simson (f. 1886), danskan myndhöggvara, ljósmyndara og sirkustrúð, drógu Katrínu til sín í hvert sinn sem hún sótti bæinn heim og mátaði veruleikann við minningarnar. Hún minnist þess hvernig hún sem barn virti fyrir sér hvítar stytturnar sem stóðu stoltar en berskjaldaðar í sundfötum og störðu djúpt inn í tómið, líkt og manneskjur í álögum. „Kannski var þetta fyrsta upplifun mín af list,“ segir Katrín.
Í verkum Katrínar líður tíminn áfram líkt og í draumi, leiksvið fortíðarinnar rennur saman við nútímann og hið kunnulega fær á sig annarlegan blæ. Þetta sjáum við bæði í ljósmyndum hennar af höggmyndum Martinusar og ekki síður í myndbandsverkinu Solar Eclipse Shadow þar sem fylgst er með því hvernig annarleiki náttúrunnar verður allt að því áþreifanlegur við ákveðnar aðstæður. Þetta verk felur í sér sterka vísun í upphafsár ljósmyndunar þegar mikil áhersla var lögð á að fjalla um ljósmyndina sem bæði menningarlega afurð og sem fyrirbrigði sem væri skapað af náttúrunni, ekki ósvipað og fagurlega skapaður þörungur eða laufblað. Þannig minnir verkið okkur á uppruna ljósmyndunar og það hvernig ljósmyndin sjálf tilheyrir bæði hinum ytri og hinum innri veruleika.
Á sýningunni í BERG Contemporary vinnur Katrín áfram með viðfangsefni sem hún lagði grunn að í þremur ljósmyndaseríum og bókverkum á árunum 2008–2016. Í nokkrum sterkum ljósmyndum má sjá hvernig tjöld af ýmsu tagi sveipa hversdagslega hluti ákveðinni dulúð og endurspegla hvernig okkar nánasta umhverfi getur tekið á sig framandi og óraunverulega mynd. Þannig vaknar innra með okkur tilfinning fyrir því að á bak við hið kunnuglega sé að finna flóknari og margslungnari veröld sem á hverri stundu getur umbreytt því hversdagslega í óraunverulegan heim þar sem hið raunverulega og hið ímyndaða fléttast saman í eina órjúfanlega heild.
Verk Katrínar falla vel að hugmyndastraumum sem hafa verið áberandi innan norrænnar samtímaljósmyndunar á síðustu tíu til tólf árum og má kenna við ljóðrænan frásagnarhátt. Viðfangsefni ljósmyndarans hverfist þá oftar en ekki um ljóðræn augnablik þar sem upplifun einstaklingsins verður ekki svo auðveldlega skilin frá þeim raunveruleika sem stendur utan við einstaklinginn sjálfan. Ljósmyndirnar fela ekki aðeins í sér upplýsingar um hinn ytri veruleika heldur miðla þær einnig sterkri ljóðrænni tilfinningu fyrir heiminum og upplifun bæði hugar og líkama af gangi tímans. Leitin að sannleikanum snýst þannig um það hvernig við mætum veruleikanum og hvernig þessi leit, sem hefst strax í bernsku, mótar sýn okkar á heiminn og upplifun okkar af því að vera líkamar í heimi efnis og minninga.
Sigrún Alba Sigurðardóttir