Liðnar sýning
Haraldur Jónsson
Ljósavél
19 desember, 2020 – 27 febrúar, 2021
Ljósavél
Varúð! Ef þú ráfar um opnunina mun umbreytast í lífi þínu þetta eitthvað sem suma daga er hversdagslegt, aðra daga ekki. Það hleður á sig enn einu laginu af spurn. Þar til hvað, listamaður? Þar til spurningakúlan sprengir upp fullvissu þeirra sem ráða því hvernig dagurinn á að vera. Og nóttin. Sprengir upp fullvissu þeirra sem viðhalda norminu á kostnað alls annars. En er það bara innri sprenging, hljóðlaus, dempuð með þúsund gúmmídúkum?
Gátt (innimálning, 5l)
Þegar þú ferð gegnum opnunina, inn um blóðrauða opnunina, inn um ósýnilega sárið, þá lendirðu í ógöngum og þú kemst aldrei til botns. Því inngangan byggist ekki á órum um hreinar meyjar heldur er áskorun um sjálfsábyrgð. Lífstíðarverkefni: Að lesa í sundur, rjúfa verndarhimnur og þanin samvaxin skynsvið. Vefa svo upp á nýtt, plástra, líma, vefja klæði um viðkvæmnina, fínleikann í skynjuninni og ályktuninni.
Svimi (York hljóðeinangrandi teppi, franskur rennilás)
Teppalögð tvívíð skynrými. Sándor Ferenczy var ungverskur sálgreinandi sem Freud reyndi að skrifa út úr sögu sálgreiningarinnar með hjálp meðvirkra kollega fyrir þær sakir að hann hafi byggt um of á kærleikanum og samkenndinni. Í kafla sem ber heitið Psychosoma segir Ferenczy: Þegar sársaukinn er ,,óbærilegur” ...þá virðist þó enn vera möguleiki á lífi með hjálp andlegs krafts – í síkkósómatískri köfnun virðist sjúklingurinn enn finna til og fúnkera, einhverskonar teleplastísk líffæri verða til fyrir tilstilli hugaraflsins...”
Sónar (silkiþrykk á Salland pappír, 300 mg)
Barni finnst sér skylt að þegja þegar eitthvað alvarlegt er gert á hlut þess. Ferenczy rannsakaði þessa þögn af mikilli nákvæmni. Áratugum síðar skrifar Michel Foucault í Sturlungu sinni að hann vilji ekki skrifa enn einn kaflann um tungutak geðlæknisfræðinnar heldur sögu orðleysisins, um orðin sem eru svipt máli í sturlun. Opna eyrun fyrir þrálátu muldri í sviðinni rót merkingarinnar, skrifa fornminjafræði þagnarinnar.
Tunga (gúmmí, viður)
Dúkur úr efninu sem umlykur kjálkann áður en járnsnúni borinn brýtur sér leið. Úr efninu sem umlykur kviðinn til að vernda móðurlíf geislum. Svarta tungan, hún talar trúnaðarmál. Hvaða mál er það annars?Ætlaði tungan að tala okkar máli en lamaðist á ögurstundu? Við hvað var þá trúnaðurinn?
Hvernig má rjúfa tunguhaft? ,,Ekki segja ekki neitt, segðu frekar eitthvað”, stendur í myndabók barnanna um einelti. Segðu samt enga vitleysu. Rektu út úr þér tunguna! Farðu beinustu leið í skammakrókinn, hún er svört í þér tungan.
Órarnir um að segja frá vitleysunni og óttinn við að segja einhverja vitleysu: Mun tungan blakta eins og hvítur fáni eða rauður yfir nýfundnu landi launhelgrar reynslu? Eða er tungan úr þér snúin? Er ekki skemmst að minnast þess að útúr-súperíor imperíalistar gerðu svörtu tungurnar að táknmynd abbnormsins og óáreiðanleikans og hinar síljúgandi tungur innfæddra voru gataðar, fleygaðar eða skornar úr munni, grafnar undir yfirborði jarðar?
Mið (plexi, tréstautar, andlitsfarði)
Gúmmíleitarmaðurinn finnur loksins tréð í myrkrinu, miðar með ljósalampa og sveðju með íbjúgu blaði. Vandar sig: Sker ákveðið mynstur í tréð: Nokkur göt með hárréttri fjarlægð á milli (Eins og franskur lýrukassatónsmiður gatar gljúpan pappír með skurðhnífi). Því ef tréð er vitlaust skorið gefur það ekkert frá sér eða alltof mikið og þornar upp, tæmir sig. Þegar hárrétt er gatað rennur gúmmíið í ílát úr sinki, kallast mjólk og hleðst upp í kúlur, gúmmíkúlur sem síðan eru flettar í sundur, gerðar að gúmmískinni sem er fest á fleka sem vill liðast í sundur í straumhörðum ám ef ekki vill betur til. Þá rofnar mjólkurhimnan og móðurmálið rennur úr kúlunni. Ofan í vatnið. Þú dýfir tungunni gegnum yfirborðið: Það er goðsöguleg gegnumganga. Frumformgerð sifja.
Ljósavél (segl, vörpun)
Blóðleysi. Svimi. Uppgjöf en ekki andakt. En áfram skal haldið. Opnun eftir opnun. Þú ert ljósavél og lýsir upp tvíræðu tengslin milli listamannsins og Loka til að sjá þau í viðkvæmum upprunanum, ef það er mögulegt. Ljósavélin snýr að þér sjálfum og þú opnar munninn auðmjúkur. Hreyfir gúmmítunguna í takt við sekúnduvísinn sem snertir húðina, kitlar. Nefið iðar, það er svart, úr efni sem umlykur nasir næmra dýra sem vita upp á hár hvað er hvað og standa við inngönguhlið, sóttvarnarhlið á flugvöllum. Fíkniefna- eða veiruleitarhundur að þefa uppi þráhyggju og þrá. Gegnum sprungur í andlitsfarða íkona og glufur í grímum leitar ljósið. Og sprengir upp varnarmúrana, í losta, ást og taumlausum hlátrinum.
Oddný Eir Ævarsdóttir
Varúð! Ef þú ráfar um opnunina mun umbreytast í lífi þínu þetta eitthvað sem suma daga er hversdagslegt, aðra daga ekki. Það hleður á sig enn einu laginu af spurn. Þar til hvað, listamaður? Þar til spurningakúlan sprengir upp fullvissu þeirra sem ráða því hvernig dagurinn á að vera. Og nóttin. Sprengir upp fullvissu þeirra sem viðhalda norminu á kostnað alls annars. En er það bara innri sprenging, hljóðlaus, dempuð með þúsund gúmmídúkum?
Gátt (innimálning, 5l)
Þegar þú ferð gegnum opnunina, inn um blóðrauða opnunina, inn um ósýnilega sárið, þá lendirðu í ógöngum og þú kemst aldrei til botns. Því inngangan byggist ekki á órum um hreinar meyjar heldur er áskorun um sjálfsábyrgð. Lífstíðarverkefni: Að lesa í sundur, rjúfa verndarhimnur og þanin samvaxin skynsvið. Vefa svo upp á nýtt, plástra, líma, vefja klæði um viðkvæmnina, fínleikann í skynjuninni og ályktuninni.
Svimi (York hljóðeinangrandi teppi, franskur rennilás)
Teppalögð tvívíð skynrými. Sándor Ferenczy var ungverskur sálgreinandi sem Freud reyndi að skrifa út úr sögu sálgreiningarinnar með hjálp meðvirkra kollega fyrir þær sakir að hann hafi byggt um of á kærleikanum og samkenndinni. Í kafla sem ber heitið Psychosoma segir Ferenczy: Þegar sársaukinn er ,,óbærilegur” ...þá virðist þó enn vera möguleiki á lífi með hjálp andlegs krafts – í síkkósómatískri köfnun virðist sjúklingurinn enn finna til og fúnkera, einhverskonar teleplastísk líffæri verða til fyrir tilstilli hugaraflsins...”
Sónar (silkiþrykk á Salland pappír, 300 mg)
Barni finnst sér skylt að þegja þegar eitthvað alvarlegt er gert á hlut þess. Ferenczy rannsakaði þessa þögn af mikilli nákvæmni. Áratugum síðar skrifar Michel Foucault í Sturlungu sinni að hann vilji ekki skrifa enn einn kaflann um tungutak geðlæknisfræðinnar heldur sögu orðleysisins, um orðin sem eru svipt máli í sturlun. Opna eyrun fyrir þrálátu muldri í sviðinni rót merkingarinnar, skrifa fornminjafræði þagnarinnar.
Tunga (gúmmí, viður)
Dúkur úr efninu sem umlykur kjálkann áður en járnsnúni borinn brýtur sér leið. Úr efninu sem umlykur kviðinn til að vernda móðurlíf geislum. Svarta tungan, hún talar trúnaðarmál. Hvaða mál er það annars?Ætlaði tungan að tala okkar máli en lamaðist á ögurstundu? Við hvað var þá trúnaðurinn?
Hvernig má rjúfa tunguhaft? ,,Ekki segja ekki neitt, segðu frekar eitthvað”, stendur í myndabók barnanna um einelti. Segðu samt enga vitleysu. Rektu út úr þér tunguna! Farðu beinustu leið í skammakrókinn, hún er svört í þér tungan.
Órarnir um að segja frá vitleysunni og óttinn við að segja einhverja vitleysu: Mun tungan blakta eins og hvítur fáni eða rauður yfir nýfundnu landi launhelgrar reynslu? Eða er tungan úr þér snúin? Er ekki skemmst að minnast þess að útúr-súperíor imperíalistar gerðu svörtu tungurnar að táknmynd abbnormsins og óáreiðanleikans og hinar síljúgandi tungur innfæddra voru gataðar, fleygaðar eða skornar úr munni, grafnar undir yfirborði jarðar?
Mið (plexi, tréstautar, andlitsfarði)
Gúmmíleitarmaðurinn finnur loksins tréð í myrkrinu, miðar með ljósalampa og sveðju með íbjúgu blaði. Vandar sig: Sker ákveðið mynstur í tréð: Nokkur göt með hárréttri fjarlægð á milli (Eins og franskur lýrukassatónsmiður gatar gljúpan pappír með skurðhnífi). Því ef tréð er vitlaust skorið gefur það ekkert frá sér eða alltof mikið og þornar upp, tæmir sig. Þegar hárrétt er gatað rennur gúmmíið í ílát úr sinki, kallast mjólk og hleðst upp í kúlur, gúmmíkúlur sem síðan eru flettar í sundur, gerðar að gúmmískinni sem er fest á fleka sem vill liðast í sundur í straumhörðum ám ef ekki vill betur til. Þá rofnar mjólkurhimnan og móðurmálið rennur úr kúlunni. Ofan í vatnið. Þú dýfir tungunni gegnum yfirborðið: Það er goðsöguleg gegnumganga. Frumformgerð sifja.
Ljósavél (segl, vörpun)
Blóðleysi. Svimi. Uppgjöf en ekki andakt. En áfram skal haldið. Opnun eftir opnun. Þú ert ljósavél og lýsir upp tvíræðu tengslin milli listamannsins og Loka til að sjá þau í viðkvæmum upprunanum, ef það er mögulegt. Ljósavélin snýr að þér sjálfum og þú opnar munninn auðmjúkur. Hreyfir gúmmítunguna í takt við sekúnduvísinn sem snertir húðina, kitlar. Nefið iðar, það er svart, úr efni sem umlykur nasir næmra dýra sem vita upp á hár hvað er hvað og standa við inngönguhlið, sóttvarnarhlið á flugvöllum. Fíkniefna- eða veiruleitarhundur að þefa uppi þráhyggju og þrá. Gegnum sprungur í andlitsfarða íkona og glufur í grímum leitar ljósið. Og sprengir upp varnarmúrana, í losta, ást og taumlausum hlátrinum.
Oddný Eir Ævarsdóttir