Liðnar sýning
Finnbogi Pétursson
18 mars – 7 maí, 2016
Opnunarsýning BERG Contemporary er eftir listamanninn Finnboga Pétusson, með áður óséðum verkum sem hann hefur skapað af því tilefni. Á sýningunni eru dregnar saman margar af lykilhugmyndum Finnboga sem listamaðurinn hefur þróað í list sinni síðastliðna þrjá áratugi. Verkin kjarna um margt aðferðafræði hans, sem felur í sér könnun hljóðs og bylgna sem útfærð er í hina ýmsu miðla. Hans meginmarkmið er að afhjúpa hið nána samspil sjónrænnar framsetningar og hljóðs, milli tónskynjunar og rýmis, hins áþreifanlega og þess ósýnilega. Í einu af listaverkunum kemur hann hátölurum fyrir í hring á veggnum og lætur síðan hljóð berast um hringinn og teiknar þannig í rýmið fyrir áhorfandann. Í öðru verki notar hann hljóðbylgjur til að mynda gárur á vatnsfleti, um leið og ljós varpar þeim út í sýningarrýmið, svo úr verður dáleiðandi púls sem flæðir í gegnum rýmið.
Finnbogi virkjar oft sýningarrýmið á þennan máta, með því að innvikla það -og áhorfandann sjálfan -inn í listaverkið. Þegar hann var fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum árið 2001, þá breytti hann sýningarskálanum í risastóra orgelpípu þar sem gestir gátu upplifað hinn ómstríða þrítón sem miðaldamenn forðuðust og kölluðu Diabolus in musica (tónskratta eða -djöful) en varð á Íslandi undirstaðan að kvintsöngnum. Rýmisskynjun var einnig áherslupunktur í innsetningu hans á Listahátíð í Reykjavík árið 2005, þar sem sýndi í stórum tómum brunni og notaði gasloga til að teikna standbylgju með tíðnina 58 hz, á meðan gárur á vatni sýndu fram á tíðnina 7.8 hz, grunntíðni segulsviðs jarðar. Innsetningar sem þessar dvelja á mörkum myndlistar, tónlistar, vísinda og okkar eigin skynjunar. Á sýningunni í BERG má auðveldlega glöggva sig á hvernig nálgun hans myndar einróma heild.
Finnbogi lagði stund á myndlistarnám í Myndlista- og handíðaskóla Íslands og í Jan Van Eyck Akademíunni í Maastricht í Hollandi. Róttækar nýjar hugmyndir mótuðust í myndlist á þessum tíma og báðir skólar útsettu nemendur sína fyrir hugmyndafræði konseptlistar, hljóð- og gjörningarlistar og annarri þverfaglegri tjáningu. Á Íslandi var slík list einfaldlega flokkuð sem nýmiðlar, en Finnbogi sýndi fyrst verk sín árið 1980 í Gallerí Suðurgötu 7, listamannareknu rými sem á þeim árum var miðstöð framúrstefnulistarinnar á Íslandi. Lykilatriðið var að afmá mörk á milli miðla; myndlist gæti orðið að tónlist, gjörningi, kvikmynd eða einfaldlega bundin í hugmynd. Slík hugmyndafræði höfðaði klárlega til Finnboga, þar sem hann hóf tilraunastarfsemi sína á því að blanda saman sjónlist við tónlist og performans, og eru það slíkar tilraunir sem hafa leitt hann í átt að þeirri framsetningu verka sem einkenna hann í dag.
Snemma á tíunda áratugnum byrjaði Finnbogi svo að vinna verk sín í stærri skala en áður og víkkaði út rannsóknir sínar á hljóði og bylgjuformum, svo þær urðu að alltumlykjandi upplifunum og innsetningum. Hann gerði tilraunir með nýja og gamla rafeindatækni, hliðrænan búnað og fyllti sýningarrýmin með hljóði og hreyfingu. Hann hafði fundið leið til þess að skapa alhliða upplifun sem samanstendur af hljóði, sjónrænum þáttum og hreyfingu.
Mikil vísindi liggja að baki verkum Finnboga, þó honum takist alltaf að koma því þannig frá sér að við skiljum meginregluna án frekari skýringa. Viðfangsefni hans er bylgjulögun sem vísindamenn hafa haldið fram að sé alltumlykjandi og gegnumgangandi í allri okkar tilveru. Aristóteles útskýrði að hljóð væri í raun hreyfing loftsins, en það áttu enn eftir að líða nokkrar aldir áður en fólk áttaði sig á því að bylgjur skýrðu líka ljós og önnur náttúrufyrirbæri. Að lokum sýndi skammtafræðin okkur að slíkt á jafnvel við um agnir innan í atóminu sjálfu. Bylgjur eru byggingareiningar alheimsins sem skapa viðamikinn og flókinn samhljóm mismunandi tíðnisviða og loftþrýstingsbreytinga, sem ýmist flæða og mætast, umbreytast og mótast, magnast eða verða að þögn. Ef við værum fær um að heyra þetta allt, gætum við kannski upplifað það sem fornheimspekingar kölluðu musica universalis - tónlist himinhvolfanna.
Bylgjuhreyfingar eru grunnurinn að hreyfiafli alheimsins, sem þrátt fyrir allt er okkur hulinn. Við sjáum flöktandi ljós sem liti og við skynjum fast efni í því sem eðlisfræðingar myndu segja okkur að væri hvirfill rafeinda á hreyfingu. Galdurinn í list Finnboga felst í því að hann gerir okkur kleift að upplifa þennan leiftrandi og hreyfanlega raunveruleika á nýjan hátt, um leið og það hjálpar okkur að skilja kraftinn sem felst í samspili bylgna. Í því felst óumdeilanlegur galdur. Á sýningunni má líta sínusbylgjur myndast í titrandi strengjum sem strekktir eru við vegg, málmplötur sem umbreyta hljóði í endurvarp og gárur á vatni breytast í leiftrandi ljós. Hvert listaverk er tilraun til þess að afhjúpa lögmálin sem þar liggja til grundvallar, og hvert þeirra talar til okkar sökum þess að við upplifum og skiljum þann undirliggjandi samhljóm sem þarf að verða svo verkið virki. Þrátt fyrir að mörg okkar hafi einungis grunnskilning á örsmæðareikningi, þá skiljum við það sem við sjáum og heyrum í sýningunni. Því meiri tíma sem við verjum í viðurvist listaverka Finnboga, því skýrari verður upplifun okkar af samhljóminum.
Jón Proppé
Finnbogi virkjar oft sýningarrýmið á þennan máta, með því að innvikla það -og áhorfandann sjálfan -inn í listaverkið. Þegar hann var fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum árið 2001, þá breytti hann sýningarskálanum í risastóra orgelpípu þar sem gestir gátu upplifað hinn ómstríða þrítón sem miðaldamenn forðuðust og kölluðu Diabolus in musica (tónskratta eða -djöful) en varð á Íslandi undirstaðan að kvintsöngnum. Rýmisskynjun var einnig áherslupunktur í innsetningu hans á Listahátíð í Reykjavík árið 2005, þar sem sýndi í stórum tómum brunni og notaði gasloga til að teikna standbylgju með tíðnina 58 hz, á meðan gárur á vatni sýndu fram á tíðnina 7.8 hz, grunntíðni segulsviðs jarðar. Innsetningar sem þessar dvelja á mörkum myndlistar, tónlistar, vísinda og okkar eigin skynjunar. Á sýningunni í BERG má auðveldlega glöggva sig á hvernig nálgun hans myndar einróma heild.
Finnbogi lagði stund á myndlistarnám í Myndlista- og handíðaskóla Íslands og í Jan Van Eyck Akademíunni í Maastricht í Hollandi. Róttækar nýjar hugmyndir mótuðust í myndlist á þessum tíma og báðir skólar útsettu nemendur sína fyrir hugmyndafræði konseptlistar, hljóð- og gjörningarlistar og annarri þverfaglegri tjáningu. Á Íslandi var slík list einfaldlega flokkuð sem nýmiðlar, en Finnbogi sýndi fyrst verk sín árið 1980 í Gallerí Suðurgötu 7, listamannareknu rými sem á þeim árum var miðstöð framúrstefnulistarinnar á Íslandi. Lykilatriðið var að afmá mörk á milli miðla; myndlist gæti orðið að tónlist, gjörningi, kvikmynd eða einfaldlega bundin í hugmynd. Slík hugmyndafræði höfðaði klárlega til Finnboga, þar sem hann hóf tilraunastarfsemi sína á því að blanda saman sjónlist við tónlist og performans, og eru það slíkar tilraunir sem hafa leitt hann í átt að þeirri framsetningu verka sem einkenna hann í dag.
Snemma á tíunda áratugnum byrjaði Finnbogi svo að vinna verk sín í stærri skala en áður og víkkaði út rannsóknir sínar á hljóði og bylgjuformum, svo þær urðu að alltumlykjandi upplifunum og innsetningum. Hann gerði tilraunir með nýja og gamla rafeindatækni, hliðrænan búnað og fyllti sýningarrýmin með hljóði og hreyfingu. Hann hafði fundið leið til þess að skapa alhliða upplifun sem samanstendur af hljóði, sjónrænum þáttum og hreyfingu.
Mikil vísindi liggja að baki verkum Finnboga, þó honum takist alltaf að koma því þannig frá sér að við skiljum meginregluna án frekari skýringa. Viðfangsefni hans er bylgjulögun sem vísindamenn hafa haldið fram að sé alltumlykjandi og gegnumgangandi í allri okkar tilveru. Aristóteles útskýrði að hljóð væri í raun hreyfing loftsins, en það áttu enn eftir að líða nokkrar aldir áður en fólk áttaði sig á því að bylgjur skýrðu líka ljós og önnur náttúrufyrirbæri. Að lokum sýndi skammtafræðin okkur að slíkt á jafnvel við um agnir innan í atóminu sjálfu. Bylgjur eru byggingareiningar alheimsins sem skapa viðamikinn og flókinn samhljóm mismunandi tíðnisviða og loftþrýstingsbreytinga, sem ýmist flæða og mætast, umbreytast og mótast, magnast eða verða að þögn. Ef við værum fær um að heyra þetta allt, gætum við kannski upplifað það sem fornheimspekingar kölluðu musica universalis - tónlist himinhvolfanna.
Bylgjuhreyfingar eru grunnurinn að hreyfiafli alheimsins, sem þrátt fyrir allt er okkur hulinn. Við sjáum flöktandi ljós sem liti og við skynjum fast efni í því sem eðlisfræðingar myndu segja okkur að væri hvirfill rafeinda á hreyfingu. Galdurinn í list Finnboga felst í því að hann gerir okkur kleift að upplifa þennan leiftrandi og hreyfanlega raunveruleika á nýjan hátt, um leið og það hjálpar okkur að skilja kraftinn sem felst í samspili bylgna. Í því felst óumdeilanlegur galdur. Á sýningunni má líta sínusbylgjur myndast í titrandi strengjum sem strekktir eru við vegg, málmplötur sem umbreyta hljóði í endurvarp og gárur á vatni breytast í leiftrandi ljós. Hvert listaverk er tilraun til þess að afhjúpa lögmálin sem þar liggja til grundvallar, og hvert þeirra talar til okkar sökum þess að við upplifum og skiljum þann undirliggjandi samhljóm sem þarf að verða svo verkið virki. Þrátt fyrir að mörg okkar hafi einungis grunnskilning á örsmæðareikningi, þá skiljum við það sem við sjáum og heyrum í sýningunni. Því meiri tíma sem við verjum í viðurvist listaverka Finnboga, því skýrari verður upplifun okkar af samhljóminum.
Jón Proppé