Breytur í verkum Doddu Maggýar

Frá málverki til hreyfimynda, frá hljóði til málverks, frá kvikmynd til hljóðs og frá fortíð til nútíðar – þetta eru þau sögulegu umskipti sem Stephen Herbert notar til þess að skilgreina ,,tímatengda sjónræna miðla”. Þessi umskipti er einnig að finna í forsögu kvikmyndatækninnar, í tólum á borð við phenakistoscope og zoetrope, sem eru snemmbúin dæmi um myndir á hreyfingu, oft með hljóði, sem byggðust á endurtekningu og formlegri byggingu. Önnur dæmi má finna í verkum framúrstefnulistamanna svo sem Walter Ruttmann og Hans Richter, í hljóð-hreyfi-málverkum þeirra af sama toga. Þróun framúrstefnunnar hélt áfram með tilkomu kvikmyndagerðamanna eins og Michael Snow, Hollis Frampton og Tony Conrad, sem notuðu kyrrmyndir og áðurnefnda endurtekningu í byggingu verkanna. Dodda Maggý endurnýtir sér þessi umskipti, og notar þau sem lykil að skilningi á hlutverki hljóðs og myndar í heimi samtímalistar í dag.

Dodda Maggý er íslenskur myndlistamaður og tónskáld sem nýtir sér aðferðir tónsmíða
og kvikmyndagerðar í einstökum verkum sínum. Verkin einkennast af þverfaglegri
nálgun og það er vandkvæðum háð að flokka verk hennar eftir hefðbundnum leiðum.
Verkin mætti staðsetja á mörkum kvikmyndagerðar, hljóðlistar, vídeólistar og tónsmíða,
enda tilheyra þau öllum þessum greinum.

Fyrir utan bakgrunn í myndlist hefur Dodda Maggý lagt stund á nám í tónlist og kvikmyndagerð. Ástríða hennar fyrir tilraunakenndri heimildamyndagerð og frásagnarkvikmyndum skilar sér með skýru móti í verkunum. Verk Doddu Maggýar verða til í gegnum athugun á sambandi innri og ytri mynda. Listamaðurinn rannsakar þróun innri myndheima sem spretta út frá persónulegum draumum og ímyndunarafli listamannsins, og setur þá reynslu fram til grundvallar verkunum. Draumar, fantasíur og minningar verða því meginviðfangsefni hljóðsjónrænna verka sem gera áhorfandanum kleift að skynja veruleikann með nýjum hætti.

Með því að hagnýta sér möguleika stafrænnar tækni skiptir Dodda Maggý myndinni upp í mismunandi einingar, þar sem hver eining skipar þátt í ákveðinni samsetningu á myndfletinum. Eins og í hljóðverki býr hreyfing hverrar einingar til sjálfstæða skipulagsheild. Þetta er samsetning sem hægt er að finna í menningarlegu samhengi, svo sem í tónlist, sem og í náttúrunni, í ímyndunarafli hverrar manneskju eða þróunarferli plantna. Það er því óhætt að fullyrða að tengslin milli menningarlegra og náttúrulegra ferla í verkum Doddu Maggýar séu mikilvæg. Í verkum sínum finnur listamaðurinn nýjar leiðir til að skilja andleg og líkamleg þróunarferli í gegnum sjón- og hljóðræna frásögn.

Frásögnin er mikilvæg til skilnings á verkum Doddu Maggýar. Ekki er um hefðbundna
frásagnaraðferð eða línulega frásögn að ræða, heldur óhefðbundna afhjúpun á
þróunarferli sem byggist á lifandi samsetningu skapandi eininga. Formbundna frásögnin
sem ber helst tilvísun í tónlist og kvikmyndir er augljós í verkinu Étude Op. 88, No. 1,
einu af þremur meginverkum sýningarinnar. Verkið er samansett úr 88 ópalsteinum, þar
sem hver steinn stendur fyrir nótu á píanói og skapar beina tengingu milli myndarinnar
og hljóðsins í steinunum. Verkið er ennfremur gert úr sjö prentum sem hlutgera
myndrænt hljómasamsetningar. Uppbygging Étude er byggð á hugmyndinni um
„sjónræna tónlist”, sem felst í því að semja tónlist með sjónrænum myndum og rekja má
til fyrstu áratuga síðustu aldar, þá sérstaklega með aðferðafræði John Whitney að
leiðarljósi.

Formræn nálgun Doddu Maggýar á mynd og hljóði kristallast í C seríu hennar, þar sem hún notast við vídeó til að semja tónlist. Serían tengist Étude að því leyti að hún kannar áfram möguleika eins hljóðfæris, að þessu sinni þverflautu, þar sem listamaðurinn valdi fimmtán nótur úr tónsviði flautunnar og bjó til 15 hringlaga vídeóform, þar sem hvert form samsvarar einni nótu og formin svo áfram kvikuð í flókna myndræna smíð. Vídeóið var síðan fjarlægt og eftir situr tónverkið sem sjálfstæð eining. Þannig skapast grundvöllur fyrir frekari tónlistarsköpun innan verksins, sem hefst með formgerðum sjónrænum hlutum, sem eiga rætur að rekja til nótnanna sem voru vandlega valdar í upphafi. Að tónsmíðunum loknum skapaði hún nýja hreyfimynd, titlaða Coil (C series), úr sama grunni og hin fimmtán hreyfimyndaformin, en sett fram í nýju formi sem ætluð er sem sjónrænn áherslupunktur sem fylgir hljóðinu. Í gegnum vinnuferlið var það síðan fjarlægt frá hljóðinu. Vídeóin eru þar af leiðandi vísbending um listrænt ferli, ekki bein sjóngerving hljóðsins í rauntíma, heldur einfaldlega efnisleg tilgáta um hvernig hljóð gæti tekið á sig mynd. Í tónsmíðinni notast hún við mikrótóna. Afstilltar nótur eru settar fram í endalausri víxlverkun hver við aðra, þar sem hver ein sýnir fjölda tímalegra þátta í sköpun listaverksins. Dodda Maggý beinir sjónum sínum að sambandinu á milli hugrænna og raunverulegra fyrirbæra. Með því að breyta hugrænum myndum í hljóðmyndrænar, skapar listamaðurinn með vinnu sinni skynreynslu áhorfenda. Þannig verður sýningarrýmið að lifandi heild þar sem áhorfendur takast á við nýjan skynrænan veruleika.

Þannig má lýsa DeCore, röð verka sem listamaðurinn hóf að vinna að árið 2008 og fjallar bæði um skynræn fyrirbæri á borð við samskynjun og ofskynjanir, sem og raunveruleg fyrirbæri. Listamaðurinn býr til ný lífræn form með vídeóupptökum af plöntum og vinnur upptökurnar með aðferðafræði hljóðhönnunar í vídeómiðlinum. Blómin eru tekin úr upprunalegu umhverfi sínu og sett saman að nýju í gegnum margendurtekna ferla, sem gætu minnt á raunveruleg fyrirbæri á hreyfingu. Verkið er lífræn heild, líkt og plönturnar, samsett úr mörgum smáum einingum. Sérhver rammi er á sífelldri hreyfingu og myndar strúktúr úr öllum einingunum.

Sýningin í BERG Contemporary samanstendur því af þremur meginverkum sem er ekki hægt að aðskilja hvort frá öðru og þar, eins og í verkum Doddu Maggýar, sameinast ólíkar sjálfstæðar einingar í margslunginni heild sem hægt er að skynja út frá ólíkum sjónarhornum. Verkin eru sköpuð með það fyrir augum að áhorfandinn geti hreyft sig að vild innan rýmisins og upplifað þannig ógrynni möguleika, án nokkurra kvaða um að fara fyrirfram ákveðnar leiðir.

Dr. Valentino Catricalà